تبلیغات
جغرافیا علمی برای زندگی - صفحات و قاره های زمین
جغرافیا علمی برای زندگی

آرشیو موضوعی

آرشیو

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

صفحات و قاره های زمین

 پوسته خارجی تر زمین, میلیاردها سال قبل بلافاصله بعد از این كه زمین شكل گرفت سخت و محكم شد. پوسته زمین یك پوسته خاكی صرف نیست. این پوسته به صورت صفحات بسیار بزرگ و ضخیم شكسته شده ای ست كه روی پوشش زیرین و كم استقامت و نرمی به نام منتل رانده می شود و حركت می كند.

 

 صفحات از سنگ و خاك ساخته شده اند و در سراسر كره زمین حركت می كنند. آنها هم به شكل افقی (پهلوها) و هم به صورت عمودی (بالا و پایین) حركت می كنند. همچنین بعد از دوره های طولانی زمانی، اندازه صفحات تغییر می كند. مثلاً به حاشیه هایشان اضافه می شود، به همدیگر برخورد می كنند یا به پایین به سوی پوشش یا منتل زمین هل داده می شوند. این صفحات از 50 تا 250 مایل یا 80 تا 400 كیلومتر ضخامت دارند.

 

به این ترتیب نقشه زمین همیشه تغییرمی كند. صفحات زیرین حركت می كنند، اندازه صفحات هم تغییر می كند. همچنین سطح دریاها در طول زمان تغییر می كند (چون دما روی زمین متفاوت است و یخ قطب ها ذوب می شود یا منجمد می شود) در نتیجه یا حجم دریا بیشتر می شود یا برعكس دریا از پوسته عقب نشینی می كند.

 

صفحات اصلی زمین

 

 

 

صفحات اقیانوسی و قاره ای كنونی عبارتند از: صفحه اوراسیایی، صفحه استرالیایی-هندی، صفحه فیلیپین، صفحه اقیانوس آرام، صفحه "جوان دو فوكا" (Juan du Fuca) ، صفحه نازكا (Nazca) ، صفحه كوكوس Cocos) )، صفحه آمریكای شمالی، صفحه كاراییب، صفحه آمریكای جنوبی، صفحه آفریقا، صفحه عربی، صفحه قطب جنوب و صفحه اسكاتیا (Scotia). این صفحات خودشان شامل زیر صفحات كوچك تری می شوند.

 


 

ساختمان صفحه

 

نوع پوسته متوسط ضخامت متوسط عمر ترکیب اصلی
پوسته قاره ای 28-20 کیلومتر 3 میلیارد سال گرانیت
پوسته اقیانوسی 10 کیلومتر

معمولاً 70 تا 100 میلیون

سال قدمت دارد.


بازالت

 

 نظریه ساختمان صفحه در دهه 1960 گسترش پیدا كرد. این نظریه حركت صفحات زمین را توضیح می دهد و همچنین بیان می كند كه این حركت باعث زمین لرزه ها، آتشفشان ها، گودی های دراز روی زمین، تشكیل انواع كوه ها و بسیاری دیگر از پدیده های زمین شناسی می شود.

 

صفحات با سرعتی كه یك تا ده سانتی متر درسال تخمین زده می شود حركت می كنند. بیشتر فعالیت های زلزله ای روی زمین (آتشفشان ها و زمین لرزه ها) در مرزهای صفحات، موقعی كه فعل وانفعالاتی انجام می شود، صورت می گیرد.

 

لایه بالایی سطح زمین پوسته نامیده می شود (پوسته روی نوك صفحات را می پوشاند). پوسته اقیانوسی (پوسته باریكی زیر اقیانوس ها) باریك تر و متراكم تر از پوسته قاره ای ست. پوسته به طور دایمی به وجود می آید و از بین می رود. پوسته اقیانوسی فعال تر از پوسته قاره ای ست.

 

زیر پوسته, منتل سنگی ست كه از سیلیكون، اكسیژن، منیزیوم، آهن، آلومینیوم و كلسیوم تشكیل شده. منتل بالاتر سخت و انعطاف ناپذیر است و بخشی از لیتوسفر است (همراه با پوسته). منتل پایین تر به آهستگی در حدود چند سانتی متر در سال جریان دارد. استنوسفر یك بخش ازمنتل بالاتر است كه خواص پلاستیكی نشان می دهد. این بخش كه در زیر لیتوسفر قرار گرفته (پوسته و منتل بالاتر)، بین 100 و 250 كیلومتر عمق دارد.

 

تشكیل قاره ها

 

چند بار در تاریخ، برخورد بین قاره ها یك قاره بسیار بزرگ درست كرده. اگرچه پوسته قاره ها ضخیم است، اما آسان تر از پوسته اقیانوسی می شكند. حدود یك سوم سطح زمین با پوسته قاره ای پوشیده شده. هنگامی كه قاره ها حركت می كنند تا از هم جدا شوند، حوضچه های اقیانوسی جدیدی بین آنها شكل می گیرد. بنابراین قطعات نمی توانند خیلی دور از هم حركت كنند و به هم برخورد می كنند. هنگامی كه دو قاره به هم می خورند، یك حوضچه اقیانوسی قدیمی ویران می شود. فرایند از هم جدا شدن و دوباره ملحق شدن قاره ها به هم چرخه ویلسون نام دارد. زمین شناس كانادایی جان توزو ویلسون اولین كسی بود كه این وضعیت را توصیف كرد.

 

قاره ها شاید از بیش از دو میلیارد سال قبل در حركت بوده اند. زمین شناسان فقط شواهدی از سنگ ها دارند تا حركت قاره ها را در 800 میلیون سال گذشته بفهمند و بازسازی كنند.

 

زمین شناسان این را می دانند كه حدود 800 میلیون سال قبل, قاره ها در یك قاره بسیار بزرگ به نام رودینیا (rodinia) جمع بوده اند. آنچه كه امروزه آمریكای شمالی ست، در مركز رودینیا بوده است. جریان مواد در پوشش یا منتل زمین باعث شد رودینیا به قطعات زیادی تجزیه شود كه دوباره این قطعات بین 500 میلیون تا 250 میلیون سال قبل به هم برخورد كردند. برخورد بین آنچه حالا قاره آمریكای شمالی نامیده می شود با قاره های اروپا و آفریقا باعث بیرون آمدن كوه های آپالاچیان در آمریكای شمالی شد. برخورد بین بخشی از سیبری امروزی و اروپا كوه های اورال را به وجود آورد.

 

تا 250 میلیون سال قبل قاره ها در قاره بسیار بزرگ دیگری به نام پانگه آ Pangaea جمع بودند. یك اقیانوس تنهای فراگیر به نام پانتالاسا (panthalassa)  پانگه آ را احاطه كرد بود. حدود 200 میلیون سال قبل پانگه آ شروع به تجزیه كرد وبه دو توده سرزمینی بزرگ به نام گوندوانالند و لوراسیا تقسیم شد.

گوندوانالند هم تجزیه شد و قاره های آفریقا، قطب جنوب، استرالیا و آمریكای جنوبی  و شبه قاره هند را تشكیل داد. لوراسیا هم در نهایت به اوراسیا و آمریكای شمالی تقسیم شد. همین طور كه صفحات قاره ای تقسیم شدند و از هم دور شدند، پوسته اقیانوسی جدید بین آنها تشكیل شد. حركت قاره ها بعد از میلیون ها سال به موقعیت كنونیشان منجر شده.

 

انواع حركت صفحات

 

صفحات به آهستگی روی یك لایه خیلی داغ سر می خورند. در بعضی مكان ها صفحات در اثر ضربه ناشی از برخورد به داخل همدیگر قلمبه و كیس می شوند. این كوه ها را به وجود می آورد. در دیگر مكان ها صفحات از هم دور می شوند. این باعث می شود پوسته جدیدی شكل بگیرد. این تغییرات میلیون ها سال به طول می انجامد. حركت كردن صفحات، قاره های زمین را حركت داده تا جایی كه به صورت كنونی درآمده اند.

 

حركت صفحات به صورت های واگرایی، همگرایی یا در كنار هم, یكدیگر را لمس كردن است.

 

حركت صفحه واگرا

 

 وقتی كف دریا گسترش پیدا می كند كه دو صفحه اقیانوسی از همدیگر دور می شوند (در مرز یك صفحه واگرا)، كه نتیجه آن تشكیل پوسته جدید اقیانوسی ست (این پوسته از گدازه ای كه از داخل منتل زمین بالا می آید تشكیل می شود). در كنار آن یك كوه میان دریایی نیز هست. تئوری گسترش كف اقیانوس اولین بار به وسیله هری هس و رابرت دیتز در دهه 1960 ارایه شد.

 

حركت صفحه همگرا

 

 موقعی كه صفحات به هم برخورد می كنند (در مرز یك صفحه همگرا)، مقداری از پوسته در برخورد ویران می شود و صفحات كوچك تر می شوند. نتایج متفاوت است و بستگی به این دارد كه چه نوع صفحاتی درگیر برخورد بوده اند.

 

 اگر صفحه اقیانوسی و صفحه قاره ای به هم برخورد كنند: هر موقع صفحه اقیانوسی باریك متراكمی با یك صفحه نسبتاً سبك و ضخیم قاره ای برخورد كند، صفحه اقیانوسی تحت تأثیر نیروی صفحه قاره ای قرار می گیرد. این وضعیت زیرگذر یا مجرا زیری subduction نامیده می شود.

 

وقتی دو صفحه اقیانوسی به هم برخورد می كنند: در این صورت یكی ممكن است به زیر دیگری كشیده شود و گدازه از منتل بالا بیاید و زمینه تشكیل آتش فشان ها را در مجاورت ایجاد کند.

 

وقتی دو صفحه قاره ای به هم برخورد می كنند: در این صورت ردیفی از كوه ها به وجود می آید. چنانكه پوسته ای كه تصادف كرده فشرده می شود و رو به بالا هل داده می شود.

 

حركت صفحه به صورت لمس

 

موقعی كه دو صفحه به صورت افقی بر خلاف جهت همدیگر حركت می كنند، مقدار وحشتناكی اصطكاك به وجود می آید كه حركت را به صورت لرزه در می آورد. صفحات همدیگر را لمس می كنند، سپس گیر می كنند یا فرو می روند  و در نتیجه اصطكاك و فشار, سطوح غیر قابل پیش بینی ساخته می شود. موقعی كه فشار ناگهان آزاد می شود و صفحات ناگهان تكان می خورند، زلزله به وجود می آید.

 

آلفرد واگنر و پانگه آ

 

در سال 1915، زمین شناس و هواشناس آلمانی آلفرد واگنر (1930-1880) برای اولین بار نظریه حركت قاره ای را ارایه داد. این نظریه بیان می كرد كه بخش هایی از پوسته زمین به آهستگی روی هسته مایع حركت می كنند. فسیل ها تأییدی بر نظریه های مربوط به ساختمان تکتونیک صفحه و حركت قاره ای هستند.

 

واگنر گفت كه در 200 میلیون سال قبل یك قاره بسیار بزرگ و اصلی وجود داشته كه او آن را پانگه آ می نامد. معنی پانگه آ -همه, زمین- است. پانگه آ یك قاره بسیار بزرگ بوده كه همه جرم خشكی های زمین را شامل می شده. این قاره بزرگ در پرمین در دوره ژوراسیك به وجود آمده. در دوره ژوراسیك پانگه آ شروع به تجزیه می كند و در نتیجه قاره های گوندوانالند و لوراسیا شكل می گیرند و به وسیله دریای تیتیس از هم جدا می شوند. با پایان دوره كرتاسه این دو قاره به شكل خشكی هایی از هم جدا شده اند كه شبیه قاره های جدید امروزی ماست.

 

واگنر این نظریه را در سال 1915در كتابش "منشأ قاره ها و اقیانوس ها" منتشر كرد. در این كتاب او همچنین نظریه وجود قاره بسیار بزرگ پانگه آ را ارایه كرد.

 

مدرك فسیل برای حمایت از نظریه واگنر

 

ادوارد سوئز (eduard sues) زمین شناس اتریشی اولین كسی بود كه گفت زمانی یك پل خشكی بین آمریكای جنوبی، آفریقا، هند، استرالیا و قطب جنوب وجود داشته. او این توده زمینی بزرگ را گوندوانالند نام گذاری كرد (این نام از بخشی از کشور هند گرفته شده كه فسیل گیاه گلوسوپتریس در آن پیدا شد). او گفت كه قاره بسیار بزرگ جنوبی, بعد از این كه پانگه آ در طول دوره ژوراسیك تجزیه شده، شكل گرفته. او دلایلش را بر اساس به دست آمدن گیاه گلوسوپتریس در سراسر هند، آمریكای جنوبی، آفریقای جنوبی، استرالیا و قطب جنوب، استوار كرد.

 

از طرفی فسیل های مزوسوروس (یكی از از اولین خزندگان شناور حتی قدیمی تر از دایناسورها) هم در آمریكای جنوبی و هم آفریقای جنوبی پیدا شده است.

 

گلوسوپتریسglossopteris یك گیاه درخت مانند از پرمین از دوره تراسیك است. این گیاه برگ های زبانی شكل دارد و حدود 12 فوت یا 7/3 متر بلندی دارد. این گیاه، گیاه برجسته دوره ای ست كه قاره گوندوانا وجود داشته است.

                                 منبع : www.020.ir

z
جمعه 19 مهر 1392 07:38 ب.ظ
salam
ghadimitarin postei oghyanosi 220milion salesh
tashih konid.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : مومنه نواری

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان